ਕੰਧਾਰ ਸਬੰਧੀ ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿੱਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਝਰੋਖੇ ਨਾਮੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਿੱਸਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਕੰਧਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਕੋਲ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ (ਸ਼ਾਸਨ ੧੭੪੭-੭੨) ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ
ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਸੂਰ ਵਾਸੀ ਸਮੀਉਲਹਾ ਜੂਸਫ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚਲੇ ਮਹੱਲਾ ਸੰਤੋਖਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਤੋਖਸਰ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਚਿੱਟਾ ਗੁੰਬਦ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਚੂਨਾ ਉਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਸਪਾਸ ਗੁਰਦਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਉਚੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਰ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦਿਖ ਨੂੰ ਲੁਕੋ ਲਿਆ।
Nanakana sahib Sikh sangat bhai gajinder singh panja sahib
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ ਕਬੂਲਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਮਹੰਤ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਉਹਨਾਂ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਕੀਲ ਵੀ ਮੁਫ਼ਤ ਸੇਵਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਹੰਤ
ਕਹਿਲੂਰ ਰਿਆਸਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਿਰੁੱਧ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਚੜ੍ਹ ਆਏ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵੱਧਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਉਥੇ ਪਹਾੜੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ
